Epstein Files Full PDF

CLICK HERE
Technopedia Center
PMB University Brochure
Faculty of Engineering and Computer Science
S1 Informatics S1 Information Systems S1 Information Technology S1 Computer Engineering S1 Electrical Engineering S1 Civil Engineering

faculty of Economics and Business
S1 Management S1 Accountancy

Faculty of Letters and Educational Sciences
S1 English literature S1 English language education S1 Mathematics education S1 Sports Education
teknopedia

  • Registerasi
  • Brosur UTI
  • Kip Scholarship Information
  • Performance
Flag Counter
  1. World Encyclopedia
  2. Gonja language - Wikipedia
Gonja language - Wikipedia
From Wikipedia, the free encyclopedia
North Guang language of Ghana
Gonja, Ngbanya, Ngbanyito
Native toGhana
RegionNorthern Ghana
EthnicityGonja people
Native speakers
300,000 (2013)[1]
Language family
Niger–Congo?
  • Atlantic–Congo
    • Volta-Congo
      • Benue-Congo
        • Kwa
          • Potou–Tano
            • Tano
              • Guang
                • Gonja, Ngbanya, Ngbanyito
Language codes
ISO 639-3gjn
Glottologgonj1241

The Gonja language, properly called Ngbanya or Ngbanyito,[2] is a North Guang language spoken by an estimated 230,000 people, almost all of whom are of the Gonja ethnic group of northern Ghana. Related to Guang languages in the south of Ghana, it is spoken by about a third of the population in the northern region. The Brong-Ahafo and Volta regions lie to the south of the Gonja-speaking area, while Dagombas, Mamprussis and Walas are to the north.[3][4] Its dialects are Gonja and Choruba.

Alphabet

[edit]

Vowels used are: a,e,i,o,ɔ,u,ɛ. Consonants include: ch [tʃ], ŋm, ny, gb, kp, sh [ʃ].

Pronouns

[edit]

Personal pronouns as subject of the sentence:

singular plural
1st person ma anye
2nd person fo fo, minye
3rd person e, mu bumu, baa

Names

[edit]
Common Usage Full name Meaning
Achaŋso Achaŋso ni ba bi dari It's because of something that one is being respected
Atchulo Atchulo The mighty one
Afiso Bomine ewo afiso Man proposes and God disposes
Allela Allelamato Good deeds do not go wasted
Amabaŋye Amabaŋye You can't open one's heart to say what's inside
Amankwa Amankwa —
Amate Ebore b'agbembi matie God's paths don't close
Amo elema Amo elema They make me OR that's who I am
Amoma OR Allela Allela e-moma Its goodness or kindness that killed me
Aso wura Aso wura Property owner
Ataawa Ataawa Female twins
Awale Awale Its good
Awaare Awaare —
Awalekiye Awalekiye Praise when its good
Awo n'nchɛ Awo nchɛ ni ba nyɛnye —
Awo n'nka nne Awo n'nka nne Everything is everywhere –both good and bad
Awo omoto OR Brakumu Awo omoto OR Brakumu Everyone has (or brings) their luck
Awoshe Awoshe Everything has a fault, good or bad
Awoshie Awoshie it's (become) cool, peaceful, under control, etc.
Badow Badow —
Bakoaso Bakoaso —
Banemu ɛyɛ Banemu eye ne mbia nu Elders have said and children have heard
Bangben Bangben They will be tired OR they'll try (but fail)
Benyepo ɛyɛ Benyepo ɛyɛ It is those who know you who have said (only your friend knows your secret)
Bi awur'bi Bi awur'bi Be careful with what u do
Bin'ka Bi mon ka Don't trust completely
Bonyaŋso Bonyaŋso Respectful
Booma Boomaso nnana —
Borɛ Borɛ Rain
Borɛ chie Borɛ chie —
Borɛ ena sa Borɛ ena sa Its God who gives
Borɛ enye Borɛ enye —
Borɛ enyi-enchi Borɛ enyi-enchi —
Borɛ esa Borɛ esa God's gift
Borɛ masa alowe Ebore masa alowe God doesn't give completely (no one is created perfect)
Borɛ walae Borɛ walae God is Good
Borɛ wɔ Borɛ wɔ God's own
Borɛ wu Borɛ wu God has seen
B'sha anye B'sha anye They like us
Chepura Chepura —
Daa mato Daa mato Character cannot be changed / thrown away
Dambatu K ful dey se na ne anye ba to We came to meet the moon
Dari Dari Twins (unisex, i.e. can be used by females or males)
Dariche Dariche —
Dokilebi Dokilebi Literally you've sown a bad seed; Figurative - you reap what you sow
Ebanyepo Ebanyepo —
Ebo ɛyɛ Ebo ɛyɛ It's the room that has said
Edonbonɛ Edonbonɛ What has the enemy done? (The enemy might think they are punishing you but God has blessed u already)
Edonkufo Edonkufo Your enemy is not far
Ekomato E ko ma to No one is useless
Ekone oto Eko ne oto piye nba to fo It's happened to someone before you
Ekoso Eko-so ni ba nyeti e-ko Because of someone that we have patience for another
Ekumpo Ekumpo The Protector
Ekunfo Ebore ekunfo God the Protector
Elempo Elempo God the Mighty / the Strong One
Esapɔ Esapɔ God the Giver
Esa ewɔ lanto / Esa ewoeboto Esa ewɔ lanto / Esa ewoeboto —
Etimpo Ebore e-na eten awura keshekama God is able to do everything / God is able / The Able One
Ewanyɛ Esa nɛ nyɛ, mo e na wora He who is blessed, much is expected
Ewale Ebore wale God is Good
Ewonyɛ Ewo nye ma wo —
Ewunio Ewura mo nio Chief's mother / Queen Mother
Ewuntomah Ewura mo to mah Chief's name sake
Ewura Ewura Chief
Eyri modon Eyri modon ela kulɔ The body's enemy is sickness; Man has no enemy except disease
Foto Foto Blessed
Gbeadese Kashinteng desay ne efe la ekilti The truth is always quite
Gyem che Gyem che —
Gyɛma alela Gye maashen a le la Talk well of me
Jinapor Ji ne apor bomu so Win, and overcome them
Gyeowo Gyeowo God's cobra aims far
Kakore Ebore ben nkore, ban lan n'gben God's drums; they'll drum until they get tired
Kanagboŋ Kanagboŋ Big family
Kanamo Kanamo Which family / clan?
Kananmaluwe Kananmaluwe The family doesn't end
Kasha Kasha Love
Keche e-basa Keche e-basa It pains to be a lady
Kenyiti Kenyiti Patience
Keshie eko Men ki shie eko I don't hate anyone
K'fantaŋ Ebore be k'fantaŋ God's Leaf
Kginginfra K'gin gyan fra boɔ ebo fuloŋ A wretched house is better than none
Koji Bakra ko ne k'naŋ e sha fo Be wealthy and family would like you
Kowuribi Ko wuuri bi small chief
Kramoase Kramoase —
Kurabaso Kurabaso —
Kurayerito Kurayerito Be energetic
Lempoche Lempoche Abled woman
Lomashie Lowu ma shen ne ba sa be gye bo mo komo Death doesn't allow us to enjoy ourselves
Longefiye Longefiye Make yours well / Mind your own business
Longesai Longe nsa a-nye Make it well for us
Maaman Maaman —
Mankpa Mankpa Twins (females)
Mankre Mankre When a woman gets pregnant before her menses (either before the first menses, or in between pregnancies)
Mantenso Mantenso I'll not forget
Mapoche Mapoche I don't boost
Masa-agben Ebore masa agben God doesn't tire giving
Masape Ebore masa n k pe God doesn't give completely (no one is created perfectly)
Matuamo Matuamo I wouldn't be bothered
Nefa Nefa Blessing
Njo amonchɛ Njo amonchɛ I'm waiting for that day
Nkpamafo Nkpa ma fo ne an gye a mo Life is not sufficient
Nndefeso Ebore de feso God is watching (protecting) you
Ntoba Nn tutu ba My father has come (reincarnation)
Obosu Obosu —
Okonfo Ebore/enemu be kum fo God protects you
Owoshie Owoshie Its cool, calm, peaceful, over etc.
Pumaya Edon pu fa ya to Your enemy is not far, they are right "under your legs"
Safo Ebore sa fo God has given you (God has blessed you)
Samafon Samafon Don't worry
Shuŋ nkpa Shuŋ nkpa Cry (pray) for long life
Techira Techira —
Titi aka Fo bi titi e-ka —
Yɔmba Yɔmba Go and come (reincarnation)

References

[edit]
  1. ^ Gonja, Ngbanya, Ngbanyito at Ethnologue (25th ed., 2022) Closed access icon
  2. ^ Mary E. Kropp Dakubu (ed.), The Languages of Ghana, page 77
  3. ^ Language Guide (Gonja Version). Bureau of Ghana Languages, Accra, 1977-1988.
  4. ^ Kropp Dakubu, M.E. (editor), The Languages of Ghana. Kegan Paul International, London, for the International African Institute. 1988.
  • Colin Painter, Gonja: a phonological and grammatical study, Indiana University, 1970

External links

[edit]
  • ComparaLex, database with Gonja word list
  • v
  • t
  • e
Languages of Ghana
Official language
  • English
Creole languages
  • Ghanaian Pidgin English
Government-sponsored
  • Akan
    • Twi
      • Asante
      • Akuapem
    • Fante
  • Dagaare
  • Dagbani
  • Dangme
  • Ewe
  • Ga
  • Gonja
  • Kasem
  • Nzema
Indigenous languages
Gur
  • Birifor
  • Buli
  • Chakali
  • Chala
  • Deg
  • Delo
  • Frafra
  • Hanga
  • Kabye
  • Kamara
  • Kantosi
  • Konkomba
  • Konni
  • Kusasi
  • Mamprusi
  • Moba
  • Mooré
  • Nabit
  • Notre
  • Ntcham
  • Nuni
  • Paasaal
  • Safaliba
  • Sisaala
  • Talni
  • Tamprusi
  • Tem
  • Vagla
  • Wali
  • Winye
  • Yobe
Kwa
  • Adele
  • Ahanta
  • Anii
  • Animere
  • Anyin
  • Avatime
  • Bono
  • Bowili
  • Chakosi
  • Cherepon
  • Chumburung
  • Efutu
  • Gua
  • Jwira-Pepesa
  • Kebu
  • Kposo
  • Krache
  • Larteh
  • Lelemi
  • Likpe
  • Logba
  • Mpra
  • Nkami
  • Nkonya
  • Nyangbo-Tafi
  • Santrokofi
  • Sehwi
  • Siwu
  • Wasa
Mande
  • Bambara
  • Ligbi
  • Tonjon
Others
  • Gbe
  • Hausa
  • Mpur
  • Nafaanra
  • Yoruba
Sign languages
  • Ghanaian Sign Language
  • Adamorobe Sign Language
  • Nanabin Sign Language
Immigrant languages
  • English
  • French
  • Punjabi
  • Spanish
  • German
  • Italian
  • Hindi
  • Hebrew
  • Arabic
  • Chinese
  • Portuguese
  • Japanese
  • Romani
  • Russian
  • Danish
  • Dutch
  • v
  • t
  • e
Kwa languages
Potou–Tano
Central Tano
  • Ahanta
  • Akan
    • Asante
    • Akuapem
    • Fante
    • Bono
  • Anyin
  • Baoulé
  • Chakosi
  • Jwira–Pepesa
  • Morofo
  • Nzema
  • Sefwi
  • Wasa
Guang
  • Cherepon
  • Chumburung
  • Dwang
  • Efutu
  • Foodo
  • Gua
  • Kyode
  • Larteh
  • Ginyanga
  • Gonja
  • Kplang
  • Krache
  • Nawuri
  • Nchumbulu
  • Nkami
  • Nkonya
  • Ntrapo
Others
  • Abure
  • Ebrié
  • Eotile
  • Krobu
  • Mbato
Ghana–Togo
Na-Togo
  • Adele
  • Basila
  • Lelemi
  • Likpe
  • Logba
  • Santrokofi
  • Siwu
Ka-Togo
  • Ahlon
  • Akebu
  • Animere
  • Avatime
  • Bowili
  • Kposo
  • Nyangbo-Tafi
Ga–Dangme
  • Ga
  • Dangme
Lagoon
  • Abé
  • Abidji
  • Adjukru
  • Attié
  • Avikam–Alladian
    • Alladian
    • Avikam
  • Ega?
Authority control databases: National Edit this at Wikidata
  • Israel
Retrieved from "https://teknopedia.ac.id/w/index.php?title=Gonja_language&oldid=1330598062"
Categories:
  • Guang languages
  • Languages of Ghana
Hidden categories:
  • Language articles citing Ethnologue 25
  • Articles with short description
  • Short description is different from Wikidata
  • Pages with plain IPA

  • indonesia
  • Polski
  • العربية
  • Deutsch
  • English
  • Español
  • Français
  • Italiano
  • مصرى
  • Nederlands
  • 日本語
  • Português
  • Sinugboanong Binisaya
  • Svenska
  • Українська
  • Tiếng Việt
  • Winaray
  • 中文
  • Русский
Sunting pranala
url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url url
Pusat Layanan

UNIVERSITAS TEKNOKRAT INDONESIA | ASEAN's Best Private University
Jl. ZA. Pagar Alam No.9 -11, Labuhan Ratu, Kec. Kedaton, Kota Bandar Lampung, Lampung 35132
Phone: (0721) 702022
Email: pmb@teknokrat.ac.id